Çay üreticisi kadınlar: Kendi kooperatiflerimizde birleşelim

RİZE – ÇAYKUR’a dair tartışmalar devam ederken, Hopa’da sessiz sedasız bir şekilde kurulan Çay Tarımsal Kooperatifi’ne ilgi giderek artıyor. Bölgedeki çay üreticisi kadınlar, çay kooperatifine sahip çıkılması gerektiğini belirterek, “Kendi kooperatiflerimizde birleşelim” çağrısında bulundu.

ÇAYKUR’un verilerine göre, Doğu Karadeniz Bölgesi’nde Rize, Trabzon, Artvin ve Giresun illerinde 830 bin dekar alanda 1 milyon üretici aile tarafından yapılan çay tarımında yılda 1 milyon ile 1 milyon 200 bin ton arasında değişen miktarlarda yaş çay ürünü elde ediliyor. Üretilen çay, 151’i özel sektör, 46’sı ÇAYKUR’ a ait fabrikalarda işlenerek yılda ortalama 220 ile 250 bin ton arasında kuru çay üretiliyor. Ancak, çay üreticisi, ÇAYKUR’un Varlık Fonu’na devredilmesiyle, mağdur duruma düştü. Çünkü ÇAYKUR’un ve hali ile çay üreticisinin geleceği de belirsizleşti. Bu duruma sessiz kalmayanlar da Artvin’in Hopa ilçesinde “Tarımsal Kalkınma Kooperatifi” ismiyle kooperatif kurdu. Kooperatifin sloganı, “Halk üretiyor, halk işliyor, halk kazanıyor” olarak belirlenirken bölgede yaşayan kadınlar, herkesi çay kooperatifinde kenetlenmeye çağırdı.

‘Devlet ÇAYKUR’da yatırım yapmadı’

Hopalı kadınlardan Sultan Aksu, ÇAYKUR’un özelleştirilmesi sürecinin uzun bir süreç olduğunu belirterek, bölgede yaşayan ve geçiminin büyük çoğunluğunu çaydan sağlayan bir halk olduklarını söyledi. 2000 yılının başına kadar sadece devlete çaylarını sattıklarını dile getiren Sultan, “Özelleştirme furyasıyla beraber bölgede özel çay fabrikaları arttı, devlet ÇAYKUR’a yatırım yapmadı. Yatırım yapmadığı gibi halka yaptırım yaptırmaya başladı. Bunlar; ucuz çay fiyatı, pahalı kimyasal gübre, kota, kontenjan ve son iki yıldır randevu sistemi (yani haftanın belirli günleri belli kiloda çay satma) ile devam ettiriyor” dedi.

‘Çay üreticisi çileden çıktı’

Son yıllarda Rize’de başlayan organik çay furyasının bu yıl Hopa’ya da sıçradığını hatırlatan Sultan, ÇAYKUR’un halka sormadan bütün yöre halkının organik çay üretimine geçtiğini duyurduğunu ve gelen yoğun tepkiler üzerine kararı geri çekip 1 yıl ertelediğini hatırlattı. Sultan, “ÇAYKUR’un Varlık Fonu tarafından Katar sermayesine peşkeş çekildiği devlet ağzıyla ipotek edildiği açıklandı. Yani açıktan özelleştiremedikleri ÇAYKUR’u AKP kendi kasasına varlık fonuna devretti. Bölgede çay üretimi iki gün önce başladı başladığı gün randevu sistemi ve kontenjan uygulandı insanlar çileden çıkıyor haliyle. Kimse ÇAYKUR’dan daha ucuz bir fiyatla ekmek teknesini özellere yedirmek istemiyor” diye konuştu.

‘Hopa’da halk çayını kendi kooperatifine veriyor’

Hopa’da kooperatif tartışmasının uzun zamandır yaşandığını söyleyen Sultan, kooperatifin kurulduğunu ve üretime geçtiğini belirtti. Halkın çayını kendi kooperatifine vermeye başladığını kaydeden Sultan, kooperatiflerin bugün ki yaşam koşullarında hayatımız için çok büyük önem arz ettiğini vurguladı. “Büyük sermaye marketlerine iki kuruşluk mala on kuruş vermek yerine kendi öz üretim ve yönetimimiz olan kooperatiflerden alışveriş yapıyoruz, yapabiliriz” diyen Sultan, bugün bunu en iyi en güzel örneği olarak Dersim Ovacık Belediyesi’nin fasulye, nohut üretimini gösterdi. Sultan, Hopa’daki kooperatifin dayanışma ile büyütülebileceğini ifade ederek, direk üreticiden halka satışlar yapılabileceğini belirtti.

Sultan son olarak şunları söyledi: “Bugün bize düşen görev bulunduğumuz yerlerde özelleştirmelere karşı sesimizi yükseltirken halkın alternatiflerini yani kooperatiflerini destekleyip tüketim malzemelerimizi oralardan almaktır. O zaman tek tek yaptığımız pınar boykotları işe yarar.”

‘Kadınların bahçeye inmekten başka şansı yok’

Rize’nin Ardeşen ilçesinde yaşan ve 50 yıldır çay üreticiliği yapan Halise Tuna da, çayla ilgili sorunlardan bir hayli dertli. Bir yılda 3 kez hasadı yapılan çay tarımında bütün yükü kadınların çektiğini söyleyen Halise, 65 yaş üstü kadınlara ekonomik desteğin de kesildiğinin altını çizdi. Halise, “Bu kadınlar bahçeye inmek dışında bir çözüm kalmıyor. Ancak bahçeye inip hastalanıyorsun yani çaydan aldığın para da değmiyor” dedi. Çay üreticilerinin doğru bilgi alabilecekleri bir kaynak olmadığını söyleyen Halise, çay üreticileri olarak belirsizliğin yetkililer tarafından giderilmesi gerektiği görüşünde. Hopa’da kurulan çay kooperatifini desteklediklerini söyleyen Halise, halkın kendi alternatif kurumlarını oluşturmak zorunda olduğunun altını çizdi.

‘Halk gündemine artık kooperatifleşmeyi almalı’

Çay üreticisi Yasemin Yıldız Kepenek ise, “Bizi koruması gerekenler bize kazık atıyorlar. Ne yapacağımızı şaşırdık biz üreticiler olarak” diyerek yaşananlara tepki gösterdi. Yasemin, “ÇAYKUR’un satılması halkın uzun yıllardır gündeminde ama artık halk gündemine kooperatifleri almalı. Her köy her mahalle kendi kooperatifini kurup üretime geçerse bu sefer ÇAYKUR halkın gündemini takip eder. Gelin kooperatiflerde üretelim” diye vurguladı.

Aynı köyden Mükrime Tuna da kooperatiflere özellikle kadın çay üreticilerinin sahip çıkması gerektiğini belirtti.